Skýrsla hagfræðistofnunar HÍ – LK og BÍ gera athugasemdir

0
9

Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur skilað til landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra skýrslunni „Mjólkurvöruframleiðsla á Íslandi – Staða og horfur”. Í skýrslunni er reynt að greina uppbyggingu mjólkurframleiðslu hér á landi og þróun hennar á síðustu árum.

Kýr í grænfóðri
Kýr í grænfóðri

Í skýrslunni kemur skýrt fram að opinberir styrkir til landbúnaðarframleiðslu hér á landi hafa lækkað sem hlutfall af landsframleiðslu á undanförnum árum. Þrátt fyrir þetta hefur náðst árangur í að ná niður verði á helstu mjólkurvörum og auka framleiðslu. Frá þessu segir á naut.is

 

 

Raunverð lægra 2013 en 2003

Í skýrslunni segir að raunverð á nýmjólk, rjóma, skyri, jógúrt, smjöri og osti hafi verið lægra árið 2013 en 2003. Kemur fram að þó svo verð á mjólkurvörum fari hækkandi hafi það ekki haldið í við þróun á vísitölu neysluverðs. Einnig að 70% matvara á þessu tímabili, 2003 til 2013, hækkaði meira en sú mjólkurafurð sem hækkaði mest. Aðeins 10% matvara hækkuðu minna í verði. Athygli vekur að þrátt fyrir þennan árangur eru í skýrslunni gerðar tillögur að breytingum sem kollvarpa núverandi fyrirkomulagi mjólkurframleiðslu.

Meðalnyt aukist um 45%

Í skýrslu Hagfræðistofnunar segir: „Hagkvæmni hefur aukist mikið í rekstri íslenskra kúabúa undanfarin ár. Meðalnyt á hverja íslenska kú jókst um nálægt 45% frá 1994-2012, en áður hafði hún lítið aukist í áratugi.“ Þessi hagræðing í mjólkurframleiðslu hefur skilað sér í lægra verði til neytenda. Á móti kemur fram í skýrslunni að auka þurfi möguleika til nýliðun í greininni og auka skilvirkni greiðslna úr ríkissjóði þannig að þær skili sér betur til bænda. Þessi atriði þarf að taka til nánari skoðunar sem og ýmis önnur atriði skýrslunnar í komandi búvörusamningum.

Aukin skilvirkni skilar sér til neytenda

Bændasamtök Íslands og Landssamband kúabænda gagnrýna að skýrsluhöfundar gefi sér að eftirgjöf í tollum á landbúnaðarafurðum skili sér í lægra verði til neytenda. Nýleg dæmi þar sem hið opinbera hefur lækkað álögur á vöruflokkum sýna að það er ekki gefið að verð á þeim út úr búð lækki samsvarandi. Þvert á móti kemur fram í nýlegum verðlagskönnunum ASÍ að verð á þessum vöruflokkum hækkaði eða stóð í stað eftir að dregið var úr álögum. Aukin skilvirkni í framleiðslu mjólkurafurða hefur aftur á móti skilað sér í lækkuðu verði til neytenda eins og skýrsla Hagfræðistofnunar rekur ágætlega.

 

Landssamband kúabænda og Bændasamtök Íslands hafa tekið saman ítarlega greinargerð um þessa skýrslu Hagfræðistofnunar HÍ. Í skýrslunni koma fram mörg dæmi um góðan árangur mjólkurframleiðslunnar, ýmsar gagnlegar ábendingar, en líka alvarlegir gallar, bæði í formi gallaðra og rangra fullyrðinga.  Umsagnaraðilar draga útreikninga Hagfræðistofnunar ekki í efa, en í sumum tilvikum eru forsendur einfaldlega ekki réttar.

Í skýrslunni er meginþemað sú hagfræðilega nálgun að einhverskonar skorður við óheftri markaðshyggju leiði undantekningalítið til sóunar, þar með talið landbúnaðarstefna. Markaðurinn finnur alltaf bestu lausnina að mati þessarar kenninga.  Ekkert er litið til samfélagslegra áhrifa, mjög lítið til byggðamála og ekkert til umhverfisáhrifa.  Það verður að teljast afar þröngt sjónarhorn.  Nútímasamfélag hefur einfaldlega fleiri viðmið en bara hagfræðina eina.  Að því sögðu þá er starfsumhverfi mjólkurframleiðslunnar eða landbúnaðarins í heild fjarri því hafið yfir gagnrýni, en mestu skiptir að ná sátt um hvert skal stefna. Bændur fagna allri umræðu um starfsumhverfi sitt en gera kröfu um að hún sé byggð á staðreyndum.

Á vef Landssambands Kúabænda er gerð grein fyrir helstu athugasemdum Bændasamtaka Íslands og Landssambands kúabænda við skýrsluna.

Greinargerð LK og BÍ er að finna í heild sinni hér.